Nghiên cứu xây dựng Chương trình Khoa học và Công nghệ phát triển các sản phẩm OCOP ngành nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

Viện Phát triển Khoa học và Công nghệ Vùng thực hiện nghiên cứu KH&CN cấp cơ sở “Nghiên cứu xây dựng Chương trình Khoa học và Công nghệ phát triển các sản phẩm OCOP ngành nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2026 – 2030” trong bối cảnh chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) quốc gia ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn.

Tại tỉnh Bắc Kạn, OCOP là công cụ then chốt để nâng cao giá trị nông sản đặc thù, góp phần thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XII và các kế hoạch KH&CN giai đoạn 2021-2025. Tuy nhiên, tại huyện Ba Bể – vùng đất giàu tiềm năng với hệ sinh thái hồ Ba Bể và các sản phẩm nông nghiệp mang bản sắc dân tộc – vẫn tồn tại nhiều hạn chế như sản xuất nhỏ lẻ, công nghệ chế biến lạc hậu, truy xuất nguồn gốc yếu và liên kết thị trường chưa bền vững. Nghiên cứu này nhằm khắc phục những hạn chế đó, đặc biệt trong bối cảnh tái cấu trúc hành chính năm 2025, khi huyện Ba Bể được sắp xếp thành 5 xã thuộc tỉnh Thái Nguyên mới.

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là xây dựng chương trình KH&CN hỗ trợ phát triển các sản phẩm OCOP ngành nông nghiệp cho huyện Ba Bể giai đoạn 2026-2030. Các mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá hiện trạng giai đoạn 2021-2025, xác định tiềm năng và hạn chế, đề xuất các nhóm nhiệm vụ KH&CN cụ thể kèm kế hoạch triển khai và kinh phí phù hợp. Nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận hệ thống, kế thừa và liên ngành, kết hợp phương pháp khảo sát thực địa, phân tích tổng hợp và tham khảo chuyên gia để đảm bảo tính khoa học và khả thi thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu cho thấy giai đoạn 2021-2025, huyện Ba Bể đã đạt 32 sản phẩm OCOP được công nhận (29 sản phẩm 3 sao, 3 sản phẩm 4 sao như Bí xanh thơm Ba Bể, Trà bí thơm Ba Bể và Gạo nếp Tài), tập trung vào các sản phẩm đặc trưng từ trồng trọt và chế biến. Thành tựu nổi bật là chuyển dịch chuỗi giá trị, tăng doanh thu, và tạo việc làm cho hàng trăm lao động nông thôn, đặc biệt đồng bào dân tộc thiểu số Tày, Dao. Tuy nhiên, phân tích SWOT chỉ ra các hạn chế lớn: quy mô sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc mùa vụ, thiếu công nghệ chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc yếu và chưa có sản phẩm 5 sao.

Dựa trên đánh giá, nhóm nghiên cứu đề xuất chương trình KH&CN giai đoạn 2026-2030 với 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm: bảo tồn và phát triển nguồn nguyên liệu đặc thù; đổi mới công nghệ chế biến sâu và bảo quản; ứng dụng công nghệ số trong quản lý và xúc tiến thương mại; phát triển mô hình kinh tế tổng hợp gắn với du lịch; với kế hoạch triển khai linh hoạt.

Kết quả nghiên cứu mang lại khả năng ứng dụng cao: nâng cao giá trị sản phẩm OCOP, thúc đẩy chuỗi giá trị bền vững, tạo việc làm ổn định và bảo vệ môi trường. Chương trình có thể làm cơ sở tham mưu chính sách cho các cấp quản lý, hỗ trợ nâng hạng sao sản phẩm, hình thành vùng chuyên canh lớn và gắn kết chặt chẽ với du lịch sinh thái hồ Ba Bể, góp phần thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá KH&CN và đổi mới sáng tạo.

Nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục hoàn thiện kết quả nghiên cứu để nâng cao tính ứng dụng thực tiễn trong thời gian tới.

Một số sản phẩm OCOP tiêu biểu trên địa bàn huyện Ba Bể:

Theo Viện Phát triển Khoa học và Công nghệ Vùng