Hoàn thiện quy trình chăm sóc cây mía, chuối và lan Hồ Điệp nuôi cấy mô giai đoạn sau ra ngôi tại Thạch Thành, Thanh Hóa

Nằm trong khuôn khổ các nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp cơ sở năm 2025, Viện Phát triển Khoa học và Công nghệ Vùng đã thực hiện thành công đề tài nghiên cứu nhằm hoàn thiện quy trình kỹ thuật chăm sóc các loại cây giống nuôi cấy mô trọng điểm. Kết quả nghiên cứu hứa hẹn sẽ giải quyết bài toán về chất lượng cây giống, góp phần phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa.

Huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa vốn là vùng trọng điểm về sản xuất nông nghiệp với diện tích trồng mía nguyên liệu lên đến gần 2.500 ha trong niên vụ 2023 – 2024. Bên cạnh đó, các loại cây ăn quả như chuối và hoa cây cảnh như lan Hồ Điệp cũng đang được mở rộng quy mô sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, phương pháp nhân giống truyền thống như giâm hom đối với mía hay tách chồi đối với chuối đang bộc lộ nhiều hạn chế: hệ số nhân thấp, nguy cơ lây nhiễm sâu bệnh qua các thế hệ cao và độ đồng đều không đảm bảo.

Phương pháp nuôi cấy mô tế bào (in vitro) được xác định là giải pháp tối ưu để tạo ra số lượng lớn cây giống đồng nhất, sạch bệnh và có năng suất cao. Mặc dù vậy, giai đoạn thích thích nghi ngoài vườn ươm (sau ra ngôi) vẫn là một mắt xích yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ sống và chất lượng cây con trước khi đưa ra trồng thực địa.

Mô hình sản xuất lan hồ điệp

Đề tài do TS. Lê Đức Thắng làm chủ nhiệm đã tập trung nghiên cứu thực nghiệm trên ba đối tượng chủ lực: cây mía, cây chuối và lan Hồ Điệp. Thông qua các thí nghiệm về giá thể, cường độ ánh sáng và chế độ dinh dưỡng, nhóm nghiên cứu đã đưa ra những thông số kỹ thuật tối ưu:

Đối với cây mía nuôi cấy mô: Nghiên cứu đã xác định được loại giá thể bầu phù hợp nhất và cường độ che sáng lý tưởng để đảm bảo tỷ lệ sống cao và khả năng sinh trưởng mạnh mẽ của cây con ngay sau khi ra khỏi môi trường in vitro.

Đối với cây chuối nuôi cấy mô: Nhóm tác giả đã hoàn thiện công thức phối trộn giá thể và xác định tỷ lệ che sáng giúp cây chuối con phát triển bộ rễ khỏe, thân vững chắc, rút ngắn thời gian thích nghi tại vườn ươm.

Đối với lan Hồ Điệp: Đây là đối tượng đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc khắt khe nhất. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra các loại giá thể chuyên dụng và thời gian bón phân định kỳ giúp cây lan con đạt tốc độ sinh trưởng tối ưu và khả năng kháng bệnh tốt.

Việc hoàn thiện quy trình chăm sóc tại Thạch Thành không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật mà còn có tác động tích cực đến kinh tế - xã hội địa phương. Quy trình mới giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào các phương pháp nhân giống truyền thống lạc hậu, đồng thời tiết kiệm tài nguyên và nâng cao hiệu quả canh tác.

Về mặt khoa học, kết quả từ đề tài cung cấp một hệ thống dữ liệu thực nghiệm quý giá về kỹ thuật nuôi cấy mô trong điều kiện khí hậu cụ thể của vùng miền núi phía Tây Bắc tỉnh Thanh Hóa. Điều này tạo tiền đề cho việc chuyển giao công nghệ cho người dân và các đơn vị sản xuất trên địa bàn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững.

Đặc biệt, việc ứng dụng cây giống sạch bệnh giúp giảm thiểu đáng kể lượng hóa chất bảo vệ thực vật cần sử dụng, từ đó bảo vệ môi trường nông thôn và duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái.

Dựa trên các kết quả đã đạt được, Viện Phát triển Khoa học và Công nghệ Vùng đã xây dựng mô hình thử nghiệm sản xuất cây giống quy mô lớn tại Trung tâm Thử nghiệm và Ươm tạo Công nghệ. Với hệ thống nhà lưới, nhà kính hiện đại và phòng thí nghiệm nuôi cấy mô đạt chuẩn, mô hình dự kiến sẽ cung cấp nguồn giống chất lượng cao ổn định cho Nhà máy đường Việt – Đài cũng như các vùng chuyên canh chuối và hoa lan trong khu vực.

Thành công của nghiên cứu này không chỉ khẳng định năng lực của Viện Phát triển Khoa học và Công nghệ Vùng mà còn mở ra hướng đi mới cho ngành nông nghiệp Thạch Thành, nơi khoa học kỹ thuật thực sự trở thành động lực cho sự phát triển kinh tế bền vững.

Theo Viện Phát triển Khoa học và Công nghệ Vùng